سرمايه- آزاده شهمير نوري: عدم پذيرش حق كپيرايت و مالكيت عكس باعث شده است، آژانس عكس در ايران به عنوان يك حرفه با موفقيت همراه نباشد.
از عمر اولين آژانسهاي عكس در اروپا و آمريكا حدود 50 سال ميگذرد. از همان سالهايي كه عكس به عنوان يك مولفهء خبري و تبليغاتي مورد استفاده قرار گرفت عكاسان هم با سفارش سوژه و موضوعات خبري و تبليغاتي به كار مشغول شدند. هرچه صنعت تبليغات و اطلاعرساني در جهان وسعت پيدا كرد، نياز به عكس نيز بيشتر شد، البته استفاده از عكس تنها به همين دو حرفه محدود نميشود.
امروز بعد از 50 سال آژانسهاي عكس مختلفي كه بسياري از آنها روي موضوعات خاصي تمركز دارند، مشغول به كارهستند. حضور و كار در اين آژانسهاي عكس يكي از درآمدزاترين فعاليتها در حرفهء عكاسي است، اما متاسفانه عكاسان ايران سهمي از اين درآمد ندارند.
حسن سربخشيان عكاس خبرگزاري آسوشيتد پرس كه تاكنون جوايز متعدد داخلي و خارجي را به دست آورده و نمايشگاههاي مختلفي را در ايران و جهان برگزار كرده است، دليل اصلي اين مساله را نبود كپيرايت عكس و به رسميت نشناختن حقوق عكاس ميداند: «بزرگترين مصرفكنندههاي عكس در جهان مطبوعات هستند.حتي عكسهاي تجاري بيشتر از طريق رسانهها منتقل ميشود و از آنجايي كه در ايران هنوز مطبوعات براي استفاده از عكس پولي نميپردازند، پس عملا آژانس عكس كه فروشندهء عكس است، رونقي نخواهد داشت.»
او ادامه داد: «با چنين اوضاعي كسي براي آژانس عكس سرمايهگذاري نميكند و از سوي ديگر عكاسان هم نميتوانند براي اين كار سرمايهگذاري كنند به اين ترتيب كار موفقيتآميز نخواهد بود.»
آژانسهاي عكس عموما از طريق يك سرمايهگذار راهاندازي و پس از آن با استخدام چند عكاس كار را آغاز ميكند، گاهي نيز تعدادي عكاس دور هم جمع ميشوند و با سرمايهگذاري شخصي آژانس را راه مياندازند. با هزينههاي شخصي به سفر ميروند و عكاسي ميكنند، پس براي هر روزنامه يا رسانهاي امكان اعزام عكاس به همهء شهرها و كشورها وجود ندارد. طبيعتا اگر عكسهاي خوبي وجود داشته باشد به نفع روزنامههاست كه از عكاس خود براي استفادههاي محلي بهره گيرد و عكاسيهاي پرهزينهتر را به عهدهء آژانس عكس بگذارد.
آژانس عكس مگنوم كه يكي از قديميترين آژانس هاي عكساست كه حدود 50 سال پيش توسط چهار عكاس فرانسوي راهاندازي شد. آنها عكسهاي خوبي ميگرفتند و با راهاندازي آژانس اعلام كردند كه هر كس ميخواهد از اين عكسها استفاده كند، بايد آنها را از آژانس بخرد. آژانس مگنوم با تلاش و پشتكار توانست عكسهايي با بهترين موضوعات جمعآوري كند كه روزنامههاي زيادي علاقهمند به خريد آنها بودند. اين آژانس هنوز هم فعال است و يكي از بزرگترين آژانس عكسهاي دنيا به حساب ميآيد.
قيمت عكسهاي معمولي و خوب در ايران بين 10 تا 50 هزار تومان است، اما در جهان عكسهاي معمولي از 50 دلار به بالا فروخته ميشود. قيمت پايين عكس در ايران يكي ديگر از عوامل عدم موفقيت آژانسهاي عكس است. حضور اينترنت و استفادهء غيرمجاز هم مزيد برعلت است.
آژانسهاي عكس در دنيا عموما روي يك موضوع تخصصي، فعاليت ميكنند. آنها از هر سوژهاي بيش از 20 عكس در اختيار خريدار قرار ميدهند و آنها ميتوانند، يكي از آنها را براي خريد انتخاب كنند.
عكاسي از سوژههاي خبري روزمره كار عكاساني است كه در روزنامهها مشغول كارند اما طبيعتا بايد بپذيريم، مطبوعات براي چاپ عكسي از جنگ لبنان، افغانستان يا عراق يا حوادثي كه در سراسر جهان اتفاق ميافتد، بايد پول بپردازند و عكس را خريداري كنند.سربخشيان در اين باره ميگويد:«متاسفانه مطبوعات عكس را متعلق به خود ميدانند و هيچ حقي براي عكاس قايل نيستند. به غير از يك، دو خبرگزاري و چند روزنامه، در ايران هيچ رسانهاي به خريد عكس اهميت نميدهد. تازه آنها هم وقتي پولي براي عكسي ميدهند كه قرار بوده در يك سايز معمولي چاپ شود، به خود حق ميدهند كه آن را نيم صفحه يا حتي تمام صفحه كار كنند. اگر آژانس عكس و قوانين قضايي محكمي در اين باره وجود داشت، بسيار به نفع عكاسان بود و آژانسها نيز رونق ميگرفت.»
او ادامه ميدهد:«عكسها عموما براي يك بار چاپ فروخته ميشود اما من بارها و بارها عكسهايم را ديدهام كه اينجا و آنجا كار شده است. مثلا عكسي را كه سالها پيش به فلان روزنامه فروختهام و سالها قبل چاپ شده ناگهان در روزنامه ديگري و جاي ديگري ميبينم! ما قانونا ميتوانيم از چنين حركتي شكايت كنيم، اما اكثر عكاسها به اين كار اعتقادي ندارند، چون هزينه و زماني كه هدر ميشود، بسيار بيشتر از قيمت عكسي است كه مورد سوءاستفاده واقع شده است.»
بيشتر مطبوعات داخلي در ايران عكسهاي داخلي دارند و با توجه به اينكه اخبار ايران تقريبا محلي است، مطبوعات داخلي نياز به خريد عكس از آژانسهاي عكس دنيا ندارند، ضمن اينكه نپذيرفتن قانون كپيرايت اين مشكل را نيز از بين برده است.اما برعكس اين شرايط در خارج از ايران حاكم است. مطبوعات و رسانههاي خارجي بيش از رسانههاي داخلي به آژانسهاي عكاسي فعال در ايران نياز دارند تا بتوانند عكسهايي كه از ايران ميخواهند، بدون اعزام عكاس به ايران تهيه كنند اما مشكل و مانع اين تبادل نحوه ارسال عكسهاي خريداري شده و دريافت مبلغ عكس است.
سربخشيان كه نزديك دو سال مدير يك آژانس عكس در ايران بود، در اين باره توضيح ميدهد:«فروش عكس به مطبوعات و شركتهاي خارجي به كارت اعتباري و حساب بانكي نياز دارد كه پول، همان روز به آن ريخته شود و در عوض آژانس هم بتواند عكس را يا يكي، دو روز بعد به دست خريدار برساند. نميتوان انتظار داشت كه در دنياي پرسرعت امروز، عكس را يك هفته بعد به دست خريدار رساند. وجود مشكلات متعددي از قبيل پست و ارسال عكس و دريافت مبلغ از مشكلات فروش عكس در خارج از ايران است در حالي كه اين كار يكي از پردرآمدترين فعاليتهاي يك آژانس محسوب مي شود.»
مترجم: سپيده جديري
.....امان از این قوم فراموشکار
